Ümit Yenişehirli yazdı: CHP ve içki

Cumhuriyet Halk Partisi kadroları ile bu partiye yakın “seküler/modernist” çizgideki çevrelerin içkiyle olan irtibatları sık sık ülke gündemine geliyor.

Son olarak, Muğla’nın Fethiye ilçesinde, bir meyhanenin açılışı dualarla yapıldı.

Açılış töreninde, CHP’li belediye ve teşkilat yöneticileri ile ilçenin bazı STK temsilcileri de hazır bulundu. Bu “fevkalade adapsız duaya amin” diyen grup, “meyhane için bol ve bereketli kazançlar” diledi.

CHP DAHA İLK GÜNDEN ALKOLLE BARIŞIKTI

Muğla’daki olayın bu alandaki tek örnek olmadığı ise tarihsel bir gerçek. CHP’nin, neredeyse kurulduğu ilk dönemden itibaren alkollü birçok anekdot, olay, karar, düzenleme vb. ile sık sık anılması bir vakıa.

Bu tür olaylar; sekülerleşmeyi, modern görünmeyi, Batılılaşmayı neredeyse sadece içki içmeye bağlayan problemli bir anlayışın tezahürü olarak hemen her zaman CHP’nin bünyesinde kendisine yer bulmuştu.

Cumhuriyet’in ilanına giden dönem ile ilanı sonrası süreçte başka partiye izin verilmeyen siyasi ortamda tek söz sahibi olan CHP’li devlet aygıtında yer alanlar açısından içki tüketimi yaygınlaşan bir pratiğe dönüşmüştü.

Çankaya Köşkü’nden Ankara Palas’a, şehirde yeni yeni açılan – müdavimlerinin devlet ve parti yöneticileri olduğu – meyhanelerden muhtelif mesire yerlerine kadar uzanan bir çeşitlilikte içki tüketimi artmaktaydı.

Tam bir Batılı özentisiyle düzenlenen çeşitli balolarda da alkol kullanımı giderek dar bir grubun cemiyet hayatının vazgeçilmez bir etkinliğine dönüşüyordu.

MUHAFAZAKAR MİLLETVEKİLLERİNDEN “İÇKİ YASAĞI” KANUNU

Oysa o günlerde hem milletin çoğunluğunda hem de milletvekillerinin önemli bir bölümünde içkiye karşı gayet olumsuz bir tutum vardı. Bu süreçte, ilk Meclis’in muhafazakar çizgideki mebusları (I. Meclis’teki Muhalif II. Grup) içki tüketimine tepki gösteriyorlardı.

Bu durumu, daha yeni kurtuluş mücadelesinden çıkmış, bu mücadeleyi İslamî değerler üzerinden tanımlamış bir ülke için doğru bulmadıklarını sıklıkla dile getirmişlerdi. Bu grubun ön ayak olmasıyla yeni Meclis’in çıkardığı ilk birkaç kanundan birinin “Men-i Müskirat Kanunu” (İçki Yasağı Kanunu) olması da bu tepkinin bir yansımasıydı.

Kanunun görüşmelerinde, günlük hayatlarında alkol tükettikleri bilinen kimi milletvekillerinin yoğun itirazları tutanaklara yansımıştı. Teklif sahibi Trabzon Mebusu merhum Ali Şükrü Bey (Meclis’te Topal Osman tarafından uğradığı silahlı saldırı sonucu hayatını kaybedecekti) ise yasağı hem dini açıdan hem de ABD’deki benzer içki yasağı uygulaması üzerinden savunmuştu. Kanun teklifinin üçüncü maddesine göre, içki içenlerin 50 ile 250 lira arası nakit cezaya mahkûm edileceğinin okunması sırasında Meclis’te “bravo” sesleri yükselmişti.

CHP HÜKÜMETLERİ İÇKİ YASAĞINI UYGULAMADI

Kanun, Adliye Vekaleti ile Maliye Vekaleti’nin karşı görüşü ve kısa bir süre sonra kurulacak olan CHP’nin kadrolarını oluşturacak milletvekillerinin (I. Grup) itirazlarına rağmen sevinçle kabul edilmişti.

Ancak teklif 14 Eylül 1920’de kanunlaşsa da CHP hükümeti, uygulamayı sürekli savsaklamıştı. Yasak, 1924 yılında muhafazakar milletvekillerinin çoktan tasfiye edildiği Meclis’te CHP’lilerin oylarıyla önce gevşetilmiş, 1926 yılında ise tamamen kaldırılmıştı.

CHP’NİN YAYIN ORGANLARINDA İÇKİ GÜZELLEMESİ VE REKLAMLARI

Erken Cumhuriyet döneminde, devlet eliyle yürütülen modernleşme hamleleri uyarınca, her biri CHP’nin farklı isimdeki yayın organı olarak çıkan gazete ve dergilerde de içki güzellemeleri sıklıkla yer almıştı.

Dönemin mevkutelerinde alkollü içkiler – özellikle de bira ve şarap – hakkında “ilmi” makaleler yayınlanıyor, bu yazılarda bira ve şarabın insan sağlığına faydalarından dem vuruluyordu.

Bir yazıda, “Bir bardak bira 3,5 yumurtaya eşdeğerdir. Hazmı kolaylaştırır. Kan yapar.” denilmişti. Dönemin ünlü içki karşıtı doktoru Fahrettin Kerim Gökay, bu tip yazı ve ilanlara sert tepki göstererek, “Eğer bu iddialar doğruysa kimse ekmek yemesin, herkes bira fıçısının altına yatsın!” ifadelerini kullanmıştı.

Ayrıca, büyük bir bölümü devlet işletmesi olarak açılan fabrikalarca yeni yeni üretimine başlanan içki türleriyle ilgili çok sayıda reklam da okuyuculara ulaştırılmaktaydı.

Bu arada, gazete ve dergilerde rakı, votka gibi alkol oranı yüksek içkiler yerine, alkol oranı düşük bira, likör ve şarap ilanlarına bolca yer verilerek, halkın öncelikle ve daha kolayca bu türlere yönelmesi de amaçlanmıştı. Reklamlarda, “bira ve likörden gazozmuş gibi” söz edilmekteydi.

ALKOL BESLEYİCİ GIDA, SAĞLIK KAYNAĞI, ÖZ YURDUN ÖZ GIDASI, KOCANIZA BİRA İÇİRİNİZ

İlanlarda, akıl almaz bir biçimde alkolün zararlarından hiç bahsedilmeyip; içki, süt ya da meyve suyu gibi gayet yararlı bir içecekmişçesine lanse edilmekteydi. Bu doğrultuda, şarap, likör ve bira reklamlarında, “sağlık kaynağı, besleyici bir gıda, harareti teskin eder, vücuda kuvvet verir, öz yurdun öz gıdası, en ucuz ve sıhhi eğlence, medeni hayatın bir parçası, kocanıza bira ikram ediniz” gibi cümleler yer almaktaydı.

CHP’NİN “İÇKİ GALERİSİ”NDEN…

CHP, Cumhuriyet’in ilk dönemini müteakiben ilerleyen yıllarda da – tek ya da çok partili fark etmeksizin – siyasi hayatının hemen her safhasında içkiye ilişkin haberlerde sık sık özne olacaktı: CHP’li Antalya Büyükşehir Belediyesi Bira Festivali düzenledi (2010) CHP, alkollü içeceklerin reklam ve satışını kısıtlayan düzenlemenin iptali için Anayasa Mahkemesi’ne başvurdu (2013), CHP Grup Başkanvekili Özgür Özel TBMM resepsiyonunda alkol servisi yapılmamasına tepki gösterdi (2016), CHP’nin Adalet Kurultayı’nda Çanakkale Şehitliklerinde içki skandalı (2017), Denizli Büyükşehir Belediye Meclisi’nde, AK Parti döneminde belediye tesislerinde satışı yapılmayan alkollü içeceklerin satışına izin veren önerge, CHP’li üyelerin oylarıyla kabul edildi (2024)

CHP’nin düzenlediği Avrupa Günü etkinliğinde Eyüp Sultan Camii’nin karşısında katılımcılara içki ikram edildi (2024), CHP Grubu, sahte alkolle mücadele amacıyla hükümetin alkollü içkilerden aldığı vergileri düşürmesine yönelik bir yasa teklifi hazırladı (2025), CHP Tunceli eski milletvekili Kamer Genç’in mezarı başında CHP Genel Başkanı Özgür Özel ile CHP Malatya Milletvekili Veli Ağbaba’nın rakı içtiği görüntüler ortaya çıktı (2025), Antalya’ya yolsuzluk davasını takip etmeye gelen CHP’liler Kadir Gecesi çilingir sofrası kurdu (2026), CHP’li Avcılar Belediyesi’nin gıda ve içecek malzemeleri ihalesinde 43 bin şişe alkollü içecek alınması öngörülüyor (2026).

Kaynak: Ensonhaber Haber Merkezi